Hoe u jodium inneemt: dosering, tijdstip van inname, duur
Jodiumpreparaten behoren tot de eenvoudigste supplementen: één klein tabletje per dag. Maar juist door die eenvoud worden ze vaak 'voor de zekerheid' ingenomen, gecombineerd met andere jodiumhoudende producten of gebruikt zonder rekening te houden met de toestand van de schildklier. De redactie legt uit hoe u bepaalt of u jodium nodig hebt, in welke dosis, wanneer u het inneemt en hoe lang.
Eerst het voedingspatroon, dan het tabletje
De dagelijkse behoefte van een volwassene aan jodium is 150 µg. De hoofdvraag is niet 'hoeveel innemen', maar 'hoeveel er tekortkomt'. Om die te beantwoorden moet u beoordelen welke jodiumbronnen er al in uw voedingspatroon zitten.
De belangrijkste daarvan is gejodeerd zout. Als u thuis kookt met gejodeerd zout, regelmatig zuivelproducten en eieren eet en minstens enkele keren per week zeevis, is een groot deel van de behoefte al gedekt. In dat geval kan een supplement overbodig zijn.
Daarentegen is het risico op een onvoldoende inname hoger bij wie gewoon of 'Himalaya'-zout gebruikt, geen vis en zuivel eet, een veganistisch voedingspatroon volgt of het zout streng beperkt. Voor sporters die veel zweten, kan het verlies van jodium via het zweet een extra factor zijn, hoewel de omvang daarvan onvoldoende is onderzocht.
Het is goed om te bedenken dat de bevolkingsaanbevelingen van de WHO over jodium in de eerste plaats berusten op het joderen van zout. Supplementen zijn een instrument voor bepaalde groepen en geen verplicht onderdeel van ieders voeding.
- Controleer of u gejodeerd zout gebruikt.
- Beoordeel hoe vaak u vis, zeevruchten, zuivel en eieren eet.
- Houd rekening met het jodium in multivitaminen en andere supplementen.
- Bij schildklieraandoeningen — alleen op advies van een arts.
Dosering: richtlijnen voor verschillende groepen
De aanbevolen inname van jodium volgens het Amerikaanse Institute of Medicine bedraagt 150 µg voor volwassenen, 220 µg voor zwangere vrouwen en 290 µg voor vrouwen die borstvoeding geven. De WHO beveelt voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven 250 µg per dag aan. Deze cijfers betreffen de totale inname uit alle bronnen.
Ter preventie worden meestal tabletten kaliumjodide met een gehalte van 100 of 200 µg jodium gebruikt. Voor een volwassene met een jodiumarm voedingspatroon volstaat gewoonlijk 100–150 µg per dag als supplement. Voor zwangere vrouwen en vrouwen die een zwangerschap plannen, bevelen de richtlijnen van de American Thyroid Association (2017) een dagelijks supplement met 150 µg jodium aan.
De bovengrens voor volwassenen bedraagt 1100 µg per dag volgens het IOM en 600 µg volgens de schatting van het Wetenschappelijk Comité voor de menselijke voeding van de EU. Gezien de mogelijke aanvullende bronnen (zout, zeevruchten, vitaminecomplexen) is er geen reden om supplementen in te nemen in doses die deze grenzen benaderen.
Voor sporters is geen aparte verhoogde norm vastgesteld. Een logische aanpak is de standaardnorm te waarborgen, en wie in de hitte traint en geen gejodeerd zout gebruikt, kan met een arts een preventieve dosis binnen 100–150 µg bespreken.
| Groep | Aanbevolen inname, µg/dag | Typisch preventief supplement |
|---|---|---|
| Volwassenen | 150 (IOM, WHO) | 100–150 µg bij een arm voedingspatroon |
| Zwangerschapsplanning, zwangerschap | 220 (IOM) / 250 (WHO) | 150 µg (ATA), op voorschrift van een arts |
| Borstvoeding | 290 (IOM) / 250 (WHO) | 150 µg (ATA), op voorschrift van een arts |
| Sporters | Als voor volwassenen | Alleen bij een ontoereikend voedingspatroon |
Vormen van jodium en het tijdstip van inname
De standaardvorm die het best is onderzocht, is kaliumjodide. Het wordt vrijwel volledig opgenomen in het maag-darmkanaal, ongeacht de inname van voedsel. Jodium maakt ook deel uit van veel multivitaminecomplexen, gewoonlijk in doses van 75–150 µg.
Supplementen met kelp of andere zeewieren zijn minder voorspelbaar: het jodiumgehalte in de grondstof varieert sterk en is niet altijd gestandaardiseerd. Als u zo'n product kiest, let dan op de duidelijk vermelde hoeveelheid jodium per portie.
Het tijdstip van inname is voor jodium niet kritisch. Het is handig om het 's ochtends in te nemen, tijdens of na het ontbijt, samen met andere vitaminen. De enige belangrijke regel is regelmaat: jodium hoopt zich buiten de schildklier niet in noemenswaardige hoeveelheden op in het lichaam, dus een dagelijkse matige inname is beter dan af en toe grote doses.
Bij mensen die levothyroxine gebruiken, beïnvloedt jodium de opname ervan niet zoals calcium of ijzer dat doen, maar de vraag of jodium zinvol is bij schildklieraandoeningen beslist de endocrinoloog. Een alcoholoplossing van jodium en de Lugol-oplossing zijn geen middelen voor dagelijkse preventie.
Duur van de inname en controle
Jodium is, net als calcium, geen 'kuur'-supplement. Het dekt een voortdurende behoefte, dus het heeft zin om het zolang in te nemen als het tekort in het voedingspatroon aanhoudt. Als u bent overgestapt op gejodeerd zout en regelmatig vis en zuivel eet, kunt u het supplement stopzetten.
Voor zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven wordt de inname gewoonlijk gedurende de hele periode van zwangerschap en lactatie voortgezet, op advies van een arts.
Vóór het begin van een langdurige inname is het raadzaam de schildklierfunctie te controleren, vooral als er in de familie schildklieraandoeningen voorkwamen, als u een zwelling van de hals, knobbels of symptomen van hypo- of hyperthyreoïdie opmerkt. De basisonderzoeken zijn TSH en vrij T4, en zo nodig antistoffen tegen thyreoperoxidase en een echografie.
Een jodiumbepaling in een enkele urineportie is vooral geschikt voor bevolkingsonderzoek: de WHO beoordeelt de jodiumvoorziening aan de hand van de mediaan in een groep, terwijl de waarde bij één persoon van dag tot dag schommelt. Daarom zijn voor de individuele controle de beoordeling van het voedingspatroon en de schildklierhormonen belangrijker.
Als tijdens de inname van jodium hartkloppingen, tremor, slapeloosheid, een sterk gewichtsverlies of juist een uitgesproken vermoeidheid en oedeem optreden, stop dan met de inname en raadpleeg een arts.
Veelvoorkomende fouten
De eerste fout is het dubbelen van bronnen. Iemand neemt een multivitamine met jodium, een apart jodiumtablet en daarbovenop nog een 'schildkliercomplex' met zeewier. De totale dosis kan ongemerkt de bovengrens overschrijden.
De tweede is het gebruik van jodium als 'vetverbrander' of 'energiemiddel'. Bij een normale jodiumstatus verhoogt extra jodium het niveau van de schildklierhormonen niet en versnelt het het metabolisme niet, terwijl grote doses de werking van de klier kunnen verstoren.
De derde is het op eigen initiatief innemen van jodium bij bekende schildklieraandoeningen: nodulair struma, auto-immuunthyreoïditis, de ziekte van Graves. In deze situaties is de reactie op jodium onvoorspelbaar, en het besluit neemt de endocrinoloog.
De vierde is het innemen van een alcoholoplossing van jodium, 'jodiumrasters' als manier om 'een tekort te controleren' of het inwendig innemen van de Lugol-oplossing volgens internetprotocollen. Geen van deze methoden heeft een wetenschappelijke onderbouwing, en sommige zijn gevaarlijk.
- Tel het jodium uit alle supplementen bij elkaar op.
- Gebruik jodium niet om af te vallen.
- Bij schildklieraandoeningen — alleen op voorschrift van een arts.
- Neem antiseptische jodiumoplossingen niet inwendig in.
Conclusies van de redactie
De basispreventie van jodiumtekort is gejodeerd zout en een gevarieerde voeding; supplementen zijn nodig voor wie met de voeding geen 150 µg per dag binnenkrijgt, en ook voor vrouwen in de periode van zwangerschapsplanning, zwangerschap en lactatie.
De typische preventieve dosis voor volwassenen is 100–150 µg kaliumjodide per dag; het tijdstip van inname is niet kritisch, belangrijker zijn regelmaat en het vermijden van dubbele bronnen.
De inname duurt zolang er een tekort in het voedingspatroon is, en bij welke schildklieraandoening dan ook schrijft alleen een endocrinoloog jodium voor.
We raden u ook aan te lezen 'Bijwerkingen van jodium', 'Jodium: wat het is en hoe het werkt' en 'Het nut van jodium voor sporters: de bewijsbasis'.
Literatuurlijst
- Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Vitamin A, Vitamin K, Arsenic, Boron, Chromium, Copper, Iodine, Iron, Manganese, Molybdenum, Nickel, Silicon, Vanadium, and Zinc. Washington, DC: National Academy Press; 2001.
- World Health Organization, UNICEF, ICCIDD. Assessment of iodine deficiency disorders and monitoring their elimination: a guide for programme managers. 3rd ed. Geneva: WHO; 2007.
- Scientific Committee on Food. Opinion of the Scientific Committee on Food on the Tolerable Upper Intake Level of Iodine. Brussels: European Commission; 2002.
- Alexander EK, Pearce EN, Brent GA, et al. 2017 Guidelines of the American Thyroid Association for the diagnosis and management of thyroid disease during pregnancy and the postpartum. Thyroid. 2017;27(3):315–389.
- Zimmermann MB. Iodine deficiency. Endocr Rev. 2009;30(4):376–408.
- Leung AM, Braverman LE. Consequences of excess iodine. Nat Rev Endocrinol. 2014;10(3):136–142.
Andriy Melnyk
Krachttrainer, auteur van programma's voor beginners en gevorderden. Schrijft over trainingsplanning.
