Hoe u zich voorbereidt op de test 'Homocysteïne': regels voor de afname

Homocysteïne is een marker van het methioninemetabolisme, de B-vitamines en het vaatrisico. Tegelijk is het een van de tests die het gevoeligst zijn voor fouten bij de afname: de uitslag kan stijgen alleen al doordat het buisje lang op tafel heeft gestaan. De redactie legt uit hoe u zich voorbereidt zodat het cijfer op het formulier betrouwbaar is.

Wat is homocysteïne en waarom meet je het

Homocysteïne is een zwavelhoudend aminozuur dat in het lichaam ontstaat tijdens het methioninemetabolisme. Het komt niet kant-en-klaar uit de voeding en wordt gewoonlijk snel omgezet: ofwel terug in methionine (met behulp van folaat en vitamine B12), ofwel in cysteïne (met behulp van vitamine B6).

Wanneer deze routes onvoldoende werken, hoopt homocysteïne zich op in het bloed. Een verhoogd niveau wordt in verband gebracht met endotheeldisfunctie en een hoger risico op cardiovasculaire voorvallen, zoals onder meer de meta-analyse Homocysteine Studies Collaboration aantoonde. Tegelijk is het een gevoelige functionele marker van een tekort aan B12 en folaat.

Voor sporters is de test om verschillende redenen interessant: een eiwitrijke voeding verhoogt de aanvoer van methionine, vegetarische voedingspatronen verhogen het risico op een B12-tekort, en sommige geneesmiddelen en alcohol beïnvloeden het folaatmetabolisme. Maar juist homocysteïne is buitengewoon gevoelig voor de omstandigheden bij de bloedafname.

Niet voor niets wijdde het expertstandpunt van Refsum en co-auteurs, gepubliceerd in Clinical Chemistry in 2004, een apart hoofdstuk aan preanalytische fouten. Een onjuiste verwerking van het buisje kan aanzienlijke procenten aan de uitslag 'toevoegen', en geen enkele laboratoriumnauwkeurigheid maakt dat goed.

Waarom de preanalytiek hier doorslaggevend is

De belangrijkste foutenbron zijn de erytrocyten. Zolang het bloed ongecentrifugeerd in het buisje zit, blijven de cellen methionine metaboliseren en scheiden ze homocysteïne af in het plasma. Bij kamertemperatuur kan de toename ongeveer 10% per uur bedragen, dus een monster dat een halve dag op tafel heeft gelegen, geeft een te hoge waarde.

Daarom luidt de standaard als volgt: het bloed wordt afgenomen in een buisje met een antistollingsmiddel (meestal EDTA), meteen op ijs of in de koelkast gelegd en zo snel mogelijk gecentrifugeerd — bij voorkeur binnen een uur. Na het afscheiden van het plasma is homocysteïne stabiel.

Voor de patiënt betekent dit een praktisch advies: laat de test doen in een laboratorium dat de monsters ter plaatse verwerkt, en niet alleen per koerier zonder koeling verstuurt. Aarzel niet om bij de baliemedewerker na te vragen hoe het monster wordt verwerkt.

De tweede foutenbron is voedsel. Een eiwitrijke maaltijd, vooral rijk aan methionine, kan de homocysteïne enkele uren matig verhogen. Daarom wordt de test nuchter afgenomen.

Voorbereidingsregels: stap voor stap

Hieronder staat een stappenplan dat de redactie heeft samengesteld op basis van laboratoriumaanbevelingen. Het helpt u een uitslag te krijgen die uw werkelijke stofwisselingstoestand weergeeft.

1. 8–12 uur vasten.Het avondeten de dag ervoor is licht, zonder een grote portie vlees, eieren en eiwitshake.
2. Supplementen.Als het doel is de uitgangswaarde te beoordelen, kan de arts vragen om op de dag van de test geen multivitaminen en B-vitamines in te nemen. Stop niet op eigen houtje met een voorgeschreven behandeling.
3. Alcohol en koffie.Zie 2–3 dagen af van alcohol; drink 's ochtends geen koffie. Een hoge koffie-inname werd in onderzoeken in verband gebracht met een hogere homocysteïne.
4. Roken.Rook ten minste een uur vóór de afname niet.
5. Training.Vermijd uitputtende inspanning 24–48 uur van tevoren; langdurig intensief werk kan de waarde tijdelijk veranderen.
6. Lichaamshouding.Ga 10–15 minuten zitten vóór de afname; langdurig liggen of staan verandert de concentratie van de plasma-eiwitten enigszins.

De intensiteit van de voorafgaande training is een kwestie die atleten vaak negeren. De onderzoeksgegevens zijn tegenstrijdig: een deel van de studies toont een kortdurende stijging van de homocysteïne na langdurige inspanning, een deel niet. Een eenvoudige manier om twijfel te vermijden is een rustdag vóór de test.

Vrouwen moeten eraan denken dat zwangerschap het homocysteïneniveau verlaagt en dat gecombineerde orale anticonceptiva het metabolisme van de B-vitamines kunnen beïnvloeden. Dit moet aan de arts worden gemeld.

Als de test wordt herhaald om de effectiviteit van de behandeling te controleren, moeten de omstandigheden identiek zijn: hetzelfde laboratorium, hetzelfde tijdstip van de dag, hetzelfde voedingspatroon de dag ervoor.

Wat de uitslag beïnvloedt, naast de voorbereiding

Naast de preanalytiek werken er op de homocysteïne stabiele factoren in die de arts meeneemt bij de interpretatie. Het is nuttig ze van tevoren te kennen om ze te kunnen melden.

Het indicatieve referentiebereik voor volwassenen in nuchtere toestand is in de meeste laboratoria ongeveer 5–15 µmol/l. Waarden boven 15 µmol/l worden gewoonlijk beschreven als hyperhomocysteïnemie, maar de precieze grenzen hangen af van de methode en het laboratorium.

Het is belangrijk om oorzaak en marker niet te verwarren. Grote gerandomiseerde onderzoeken met B-vitamines verlaagden de homocysteïne overtuigend, maar toonden geen eenduidige afname van hartinfarcten. Daarom is een hoge waarde vooral een reden om te zoeken naar een vitaminetekort of een nierprobleem, en niet om zelf 'het cijfer te behandelen'.

De uitslag moet worden bekeken samen met het niveau van B12, folaat, creatinine en het volledige bloedbeeld.

Conclusies van de redactie

Homocysteïne is een informatieve maar 'grillige' test. De uitslag ervan hangt, meer dan bij de meeste parameters, af van hoe snel het bloed is gekoeld en gecentrifugeerd.

Laat de test nuchter doen, na een licht avondeten zonder overmaat aan eiwit, zonder koffie, alcohol en zware training de dag ervoor. Kies een laboratorium dat de monsters ter plaatse verwerkt.

Interpreteer de verkregen waarde samen met uw arts en in de context van B12, folaat en de nierfunctie.

We raden u ook aan onze artikelen te lezen over de vitamine B12-test, over folaat en over hoe u zich voorbereidt op de test voor lipoproteïne(a).

Literatuurlijst

1. Refsum H, Smith AD, Ueland PM, et al. Facts and recommendations about total homocysteine determinations: an expert opinion. Clin Chem. 2004;50(1):3–32.
2. Homocysteine Studies Collaboration. Homocysteine and risk of ischemic heart disease and stroke: a meta-analysis. JAMA. 2002;288(16):2015–2022.
3. Selhub J. Homocysteine metabolism. Annu Rev Nutr. 1999;19:217–246.
4. Stabler SP. Vitamin B12 deficiency. N Engl J Med. 2013;368(2):149–160.
5. Simundic AM, Bölenius K, Cadamuro J, et al. Joint EFLM-COLABIOCLI Recommendation for venous blood sampling. Clin Chem Lab Med. 2018;56(12):2015–2038.
6. Devalia V, Hamilton MS, Molloy AM; British Committee for Standards in Haematology. Guidelines for the diagnosis and treatment of cobalamin and folate disorders. Br J Haematol. 2014;166(4):496–513.